ΕΦΣΥΝ: Κρίνεται στο ΣτΕ η εγκατάσταση ανεμογεννητριών σε καμένες, αναδασωτέες εκτάσεις – Όλο το χρονικό της υπόθεσης Χρήστος Καλλιμάνης
Μια εξαιρετικά σοβαρή υπόθεση που αφορά την δυνατότητα ή μη της εγκατάστασης ανεμογεννητριών μέσα σε καμένες, αναδασωτέες εκτάσεις συζητήθηκε στις 7/10 στο ΣτΕ, έπειτα από αίτηση ακύρωσης κατά της αδειοδότησης αιολικών μέσα σε καμένα δάση του Εβρου που κατέθεσαν στο ανώτατο διοικητικό δικαστήριο 26 περιβαλλοντικές και φιλοζωικές οργανώσεις, φορείς και φυσικά πρόσωπα από τον Εβρο και ολόκληρη την Ελλάδα.
Στη ουσία, με την αίτηση αυτή, οι προσφεύγοντες ζητούν από το ΣτΕ να επανεξετάσει την έντονα κατακριμένη απόφαση 2499/2012 της Ολομέλειας του δικαστηρίου με πρόεδρο τον Κώστα Μενουδάκο και εισηγήτρια την μετέπειτα πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κατερίνα Σακελλαροπούλου, με την οποία κρίθηκε συνταγματική η εγκατάσταση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (και άλλων έργων κοινωνικής και οικονομικής σημασίας) σε αναδασωτέες περιοχές.
Ολα ξεκίνησαν τον Νοέμβριο του 2009 όταν ο Δήμος Θίσβης και νυν Δήμος Θηβαίων του νομού Βοιωτίας κατέθεσε αίτηση ακύρωσης στο ΣτΕ. Με την αίτηση αυτή ο Δήμος επιδίωκε να ακυρωθούν 2 αποφάσεις του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας, με τις οποίες εγκρίθηκαν περιβαλλοντικοί όροι για την εγκατάσταση και λειτουργία αιολικού σταθμού και χορηγήθηκε άδεια εγκατάστασης για το συγκεκριμένο έργο, αποτελούμενου από 12 ανεμογεννήτριες, σε έκταση 24.000 τ.μ. σε περιοχή του όρους Ελικώνα που αποτελούσε τμήμα μείζονος καμένης δασικής αναδασωτέας έκτασης.
Το 2011, λόγω σπουδαιότητας η υπόθεση μεταφέρθηκε ενώπιον της Ολομέλειας του Δικαστηρίου, μετά από παραπεμπτική απόφαση της επταμελούς σύνθεσης του Ε΄ Τμήματος. Ουσιαστικά, η Ολομέλεια του ΣτΕ κλήθηκε να εξετάσει το ζήτημα του επιτρεπτού της εγκατάστασης αιολικών σταθμών μέσα σε αναδασωτέες εκτάσεις.
Η υπόθεση εξετάστηκε από την Ολομέλεια του ΣτΕ τον Μάρτιο του 2012, η οποία με την απόφασή της 2499/2012 απέρριψε την αίτηση ακύρωσης του Δήμου Θηβαίων. Η απόφαση του δικαστηρίου στηρίχτηκε στην ερμηνεία του άρθρου 117 (παράγραφο 3) του Συντάγματος που απαγορεύει τη χρήση των αναδασωτέων εκτάσεων για οποιοδήποτε άλλο προορισμό μέχρι την ολοκλήρωση της αναδάσωσης, χωρίς καμίας απολύτως δυνατότητας εξαίρεσης.
Με την απόφασή της η Ολομέλεια του ΣτΕ έκρινε ότι «δεν αποκλείεται η θέσπιση από το νομοθέτη, ρυθμίσεως δια της οποίας παρέχεται η δυνατότητα σε εξαιρετικές περιπτώσεις, να εγκριθεί επέμβαση σε έκταση που έχει κηρυχτεί αναδασωτέα, ακόμη και πριν ανακτήσει τη δασική μορφή της, προκειμένου να εκτελεστεί έργο, το οποίο αποβλέπει σε εξυπηρέτηση ανάγκης με ιδιαίτερη κοινωνική, εθνική ή οικονομική σημασία».
Για την ιστορία, αξίζει να σημειωθεί ότι η τροπολογία, η οποία αποτέλεσε την ισχύουσα διάταξη της παραγράφου 3 του άρθρου 117, που είχε κατατεθεί από τον Κωνσταντίνο Τσάτσο ως εκπρόσωπο ομάδας βουλευτών σε συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής τον Ιούνιο του 1975, ανέφερε ρητά ότι ο κίνδυνος είναι η μετατροπή των κατεστραμμένων εκτάσεων με δασική βλάστηση «είτε εις οικόπεδα είτε εις χωράφια», δηλαδή η διάθεσή τους για οιονδήποτε άλλο πλην της ανάκτησης της δασικής βλάστησης προορισμό.
Με την απόφαση της Ολομέλειας, που απέρριψε την αίτηση ακύρωσης, είχαν διαφωνήσει 9 εκ των 26 δικαστών που συγκροτούσαν το δικαστικό σώμα υποστηρίζοντας ότι «η αδιάστικτη γραμματική διατύπωση της διάταξης του άρθρου 117 παρ. 3 του Συντάγματος έχει ως συνέπεια ότι δεν είναι δεκτική ερμηνείας». Κατά την γνώμη της μειοψηφίας, οι προσβαλλόμενες αποφάσεις του Γενικού Γραμματέα Περιφέρειας Στερεάς Ελλάδας θα έπρεπε να ακυρωθούν κατά το μέρος που περιλαμβάνουν έκταση, τμήμα της οποίας έχει κηρυχθεί αναδασωτέα.
Ωστόσο, η ορθότητα της απόφασης 2499/2012 της Ολομέλεια του ΣτΕ τον Μάρτιο του 2012 τέθηκε εκ νέου επί τάπητος προς επανεξέταση με την αίτηση ακύρωσης, που κατέθεσαν στο ΣτΕ τον Νοέμβριο του 2023 και συζητήθηκε στις 7/10, οι 26 φορείς και φυσικά πρόσωπα κατά της αδειοδότησης αιολικών σταθμών εντός αναδασωτέας έκτασης του νομού Εβρου που καταστράφηκε από την πυρκαγιά του Αυγούστου 2023. Μεταξύ αυτών, η Οικολογική Εταιρεία Νομού Εβρου, η Οικολογική Ομάδα Ροδόπης, το Πανελλήνιο Δίκτυο Οικολογικών Οργανώσεων (ΠΑΝΔΟΙΚΟ), η Πανελλήνια Φιλοζωική Ομοσπονδία, το Δίκτυο για την Προστασίας της Αγριας Ζωής (Save Wild) και το Ελληνικό Δίκτυο Φίλοι της Φύσης /Naturefriends Greece.
Βασικό λόγο της αίτησης ακύρωσης αποτελεί η αντισυνταγματικότητα της εγκατάστασης αιολικών σταθμών ηλεκτροπαραγωγής εντός αναδασωτέων εκτάσεων, εγκατάσταση που είναι σε πλήρη αντίθεση με τη διάταξη του άρθρου 117 παρ. 3 του Συντάγματος. Στην αίτησή τους προβάλλουν ότι η ερμηνεία του άρθρου ενάντια στη σαφή και κατηγορηματική διατύπωσή του, η οποία απαγορεύει οποιαδήποτε χρήση μέσα στα καμένα δάση εκτός από την αναδάσωσή τους, είναι επικίνδυνη όχι μόνο για τα δάση, όσο και για το ίδιο το Κράτος Δικαίου και την αρχή της νομιμότητας.
Εξάλλου, επισημαίνουν ότι οι συνθήκες έχουν μεταβληθεί ριζικά την τελευταία δεκαετία, δεδομένου ότι τα δάση μας καταστρέφονται πλέον μαζικά από τις πυρκαγιές που έχουν πλήξει εκατοντάδες χιλιάδες στρέμματα.
Επιπλέον, έχει αποδειχθεί επιστημονικά ότι οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανεξάρτητα από τη χρησιμότητά τους, έχουν και αυτές περιβαλλοντικές επιπτώσεις που αφήνουν έντονο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, διόλου ανώδυνες και αμελητέες. Το γεγονός αυτό ανατρέπει πλήρως την επιστημονική υπόθεση βάσει της οποίας οι ανανεώσιμες έχουν θετικές επιπτώσεις στην αναχαίτιση της παγκόσμιας περιβαλλοντικής κρίσης, η οποία θεωρήθηκε δεδομένη και αναμφισβήτητη και επί της οποίας στηρίχτηκε η ανατροπή του άρθρου 117 παρ. 3 του Συντάγματος με την απόφαση 2499/2012 της Ολομέλειας του ΣτΕ.
Σε αυτό θα πρέπει να συνυπολογιστεί ότι δεν είναι πλέον αναγκαία η αδειοδότηση αιολικών σταθμών ακόμα και σε καμένες δασικές εκτάσεις, όταν οι ενωσιακές υποχρεώσεις της χώρας μας για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές έχουν υπερκαλυφθεί. Κατά συνέπεια, υποστηρίζουν, η επανεξέταση και αναθεώρηση της νομολογίας, σχεδόν 15 χρόνια μετά την επίμαχη απόφαση της Ολομέλειας του ΣτΕ, είναι σήμερα περισσότερο αναγκαία και επίκαιρη από ποτέ.
Στην πράξη, η απόφαση που θα λάβει το ΣτΕ μετά την συνεδρίαση της περασμένης Τετάρτης, θα αποτελέσει μια γνωμάτευση για τον νομοθέτη και την Διοίκηση, ώστε να επανεξετάσουν εάν ο νόμος είναι πλέον ανίσχυρος. Και θα κρίνει την τύχη χιλιάδων στρεμμάτων σε όλη την χώρα που έχουν καεί και θα καούν στο μέλλον.
Για να γίνει πλήρως αντιληπτό αυτό αξίζει να σημειωθεί ότι μέχρι σήμερα στις Περιφερειακές Ενότητες Εβρου και Ροδόπης έχουν ήδη εγκατασταθεί και λειτουργούν 276 ανεμογεννήτριες. Εξ αυτών οι 54 εντός καμένων εκτάσεων (οι 170 εντός περιοχών Natura και όλες εντός «Σημαντικών Περιοχών για Πουλιά»). Επιπλέον, έχουν λάβει περιβαλλοντική αδειοδότηση, αλλά δεν έχουν εγκατασταθεί ακόμη, 221 ανεμογεννήτριες. Εξ αυτών οι 19 εντός καμένων εκτάσεων (οι 68 εντός περιοχών Natura και 123 εντός «Σημαντικών Περιοχών για Πουλιά»). Επιπρόσθετα, 348 ανεμογεννήτριες βρίσκονται σε διαβούλευση για την έγκριση περιβαλλοντικής αδειοδότησης, εκ των οποίων οι 52 εντός καμένων εκτάσεων (οι 42 εντός περιοχών Natura και 238 εντός «Σημαντικών Περιοχών για Πουλιά»).
Δηλαδή, συνολικά 125 ανεμογεννήτριες, που λειτουργούν ήδη ή σχεδιάζεται να εγκατασταθούν, βρίσκονται μέσα στις πυρόπληκτες περιοχές του Εβρου και της Ροδόπης.
